II wojna światowa w Olkuszu na starej fotografii

8 maja 1945 roku amerykański prezydent Harry Truman podczas przemówienia w radiu powiedział swoim rodakom, że zakończyła się II wojna światowa w Europie. 60 lat później Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło dni 8 i 9 maja „Czasem upamiętniającym i jednoczącym Tych, którzy stracili życie podczas II wojny światowej”. Kolejny odcinek cyklu fotograficznego „Poznaj Olkusz, którego już nie ma” poświęcamy okresowi okupacji niemieckiej w Olkuszu i tragicznym wydarzeniom z tamtego czasu.

Dramat ludności cywilnej i żołnierzy na froncie II wojny światowej nie ominął ziemi olkuskiej. Lata okupacji przyniosły wiele wydarzeń, o których powinniśmy pamiętać. 1 września rozpoczął się zestrzeleniem przez ppor. Władysława Gnysia nad podolkuską Żuradą dwóch niemieckich bombowców. Jak się potem okazało, były to pierwsze bombowce zestrzelone przez polskiego pilota podczas II wojny światowej.

Już w pierwszych dniach września Olkusz został zajęty przez Wehrmacht i wcielony do III Rzeszy. Granica z Generalną Gubernią przebiegała przez pobliski Rabsztyn. Niemcy zmienili nazwę Olkusza na Olkusch, a później na Ilkenau, która to nazwa funkcjonowała do końca okupacji. Represje nazistów dotknęły nie tylko ludność polską, ale również żydowską, dla której zorganizowano getto.

Najbardziej dramatyczny dla olkuszan był najpewniej lipiec 1940 roku. Co roku, 31 lipca, obchodzimy uroczystości przypominające o Krwawej Środzie. Tego dnia niemieccy okupanci zgromadzili na płycie rynku oraz innych olkuskich placach mężczyzn w wieku od 15 do 55 lat, skazując ich na wielogodzinne leżenie twarzą do ziemi, bez picia i jedzenia oraz poddając ich torturom. Z przekazów świadków wiadomo, że tego dnia panował ogromny upał. Pretekstem do odwetu na miejscowej ludności była śmierć niemieckiego funkcjonariusza, który zginął z rąk włamywacza w willi doktora Juliana Łapińskiego. Historycy są zgodni co do tego, że zdarzenie to miało wyłącznie charakter kryminalny, ale przez okupanta zostało odebrane jako działanie polityczne i nie powstrzymało hitlerowców przed wykorzystaniem go jako pretekstu do akcji odwetowych. 16 lipca Niemcy rozstrzelali na Parczach dwudziestu Polaków – 5 olkuszan i 15 więźniów politycznych osadzonych w Mysłowicach i Sosnowcu. Po tym zajściu manifestacyjnie spalono dom doktora Łapińskiego.

II wojna światowa przyniosła także koniec kilkusetletniej historii Żydów olkuskich. Jak podają źródła, do czerwca 1942 roku zlikwidowano olkuskie getto. Ludność żydowska została wywieziona, a następnie zgładzona w obozach koncentracyjnych, przede wszystkim w Auschwitz i Birkenau. Przy ulicy Kościuszki znajdują się trzy kasztanowce, z którymi wiąże się dramatyczna historia. W marcu 1942 r. Niemcy dokonali publicznej egzekucji przez powieszenie trójki młodych chłopców pochodzenia żydowskiego, a mieszkańców zmuszali, by na ten widok patrzyli – pewnie ku przestrodze przed tym, co grozi za brak posłuszeństwa.

Koniec okupacji niemieckiej wiąże się z datą 20 stycznia 1945 roku, kiedy do miasta wkroczyła Armia Czerwona. Władze komunistyczne na cześć tego wydarzenia nazwały później jedną z ulic właśnie 20-tego Stycznia (dzisiaj Krakowskie Przedmieście).

Więcej niż słowa, mówią o tragicznych momentach w historii Olkusza zdjęcia - wyludnionego miasta obwieszonego nazistowskimi flagami i te dokumentujące ludzkie dramaty.

Zdjęcia pochodzą z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu, a zdigitalizował je Paweł Barczyk, za co dziękujemy.

Interesujące fotografie znajdziecie też na stronie: http://www.vilnaghetto.com/gallery2/v/poland/album64/.


 

1. Obecne ulice Króla Kazimierza Wielkiego i Krakowska podczas okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.1. Obecne ulice Króla Kazimierza Wielkiego i Krakowska podczas okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

2. Naziści na olkuskim rynku. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.2. Naziści na olkuskim rynku. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

3. Naziści na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu. 3. Naziści na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

4. Nazistowska uroczystość na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.4. Nazistowska uroczystość na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

5. Okupacja nazistowska w Olkuszu. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.5. Okupacja nazistowska w Olkuszu. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

6. Wnętrze jednej z sal Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.6. Wnętrze jednej z sal Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

7. Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.7. Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

8. Naziści na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.8. Naziści na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

 9. Nazistowska uroczystość na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.9. Nazistowska uroczystość na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

10. Niemieccy funkcjonariusze wchodzący do Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.10. Niemieccy funkcjonariusze wchodzący do Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

11. Nazistowska uroczystość na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.11. Nazistowska uroczystość na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

12. Nazistowska uroczystość na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.12. Nazistowska uroczystość na olkuskim rynku w okresie okupacji. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

13. Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.13. Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

14. Niemiecka orkiestra przed Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.14. Niemiecka orkiestra przed Deutsches Haus (budynek obecnego magistratu). Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

15. Spalona willa doktora Łapińskiego. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.15. Spalona willa doktora Łapińskiego. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

16. Spalona willa doktora Łapińskiego. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.16. Spalona willa doktora Łapińskiego. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

17. Ludność żydowska na ulicy Nullo. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.17. Ludność żydowska na ulicy Nullo. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

18. Egzekucja trójki chłopców żydowskich na kasztanowcach przy ulicy Kościuszki. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.18. Egzekucja trójki chłopców żydowskich na kasztanowcach przy ulicy Kościuszki. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

19. Pierwsza tablica upamiętniająca 20 Straconych. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.19. Pierwsza tablica upamiętniająca 20 Straconych. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

20. Krwawa Środa w Olkuszu. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.20. Krwawa Środa w Olkuszu. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

21. Krwawa Środa w Olkuszu - Rynek. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.21. Krwawa Środa w Olkuszu - Rynek. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

22. Krwawa Środa w Olkuszu - Rynek. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.22. Krwawa Środa w Olkuszu - Rynek. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

23. Krwawa Środa w Olkuszu - Rynek. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.23. Krwawa Środa w Olkuszu - Rynek. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

24. Krwawa Środa w Olkuszu - Rynek. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.24. Krwawa Środa w Olkuszu - Rynek. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

25. Krwawa Środa w Olkuszu - Czarna Góra. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.25. Krwawa Środa w Olkuszu - Czarna Góra. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

26. Krwawa Środa w Olkuszu - Czarna Góra. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.26. Krwawa Środa w Olkuszu - Czarna Góra. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

27. Krwawa Środa w Olkuszu - Czarna Góra. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.27. Krwawa Środa w Olkuszu - Czarna Góra. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

28. Wysiedlenie Żydów w 1942 roku.28. Wysiedlenie Żydów w 1942 roku. Fot. Z archiwum Muzeum Regionalnego PTTK w Olkuszu.

Więcej zdjęć z cyklu
staryolkuszbaner