Bukowno
15 stycznia w Sali widowiskowej Centrum Kultury w Bukownie odbyło się posiedzenie Gminnego Zespołu Reagowania Kryzysowego, którego celem było m.in. przygotowanie rekomendacji na najbliższe posiedzenie Międzyresortowego Zespołu do spraw usuwania skutków i przeciwdziałania zagrożeniom związanym z występowaniem zapadlisk i podtopień w rejonie olkuskim, które odbędzie się w Warszawie w najbliższy czwartek, 22 stycznia br. w siedzibie Ministerstwa Energii.
Gminny zespół obradował w poszerzonym składzie. Zaproszenie Burmistrza Miasta Bukowno na spotkanie przyjęli m.in. parlamentarzyści – Panie Posłanki Aleksandra Kot i Agnieszka Ścigaj oraz Panowie Posłowie Łukasz Kmita oraz Marek Sowa. W spotkaniu uczestniczyli także przedstawiciele Rady Powiatu, Zarządu Powiatu i Starostwa Powiatowego w Olkuszu, Radni Rady Miejskiej w Bukownie, a także przedstawiciele instytucji: Górnośląskiego Oddziału Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB, Państwowego Gospodarstwa Wodnego „Wody Polskie”, Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Olkuszu, Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Olkuszu, Wspólnoty Gruntowo-Leśnej Stare Bukowno oraz Zakładów Górniczo-Hutniczych „Bolesław” SA w Bukownie i Pracowni Projektowej „Hydrocontrol” Sp. z o.o. z Wągrowca.
Spotkanie rozpoczęło przedstawienie przez reprezentantów Państwowej Służby Geologicznej opracowanego dokumentu pod tytułem „Studium hydrologiczno-hydrogeologiczne dla rzeki Warwas i terenów przyległych”. Opracowanie to powstało w ub. r. na zamówienie Gminy Bukowno, w związku z koniecznością odwodnienia cmentarza komunalnego w Bukownie. Hydrogeolodzy Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego Oddziału Górnośląskiego w Sosnowcu przyjęli do opracowania obszar badań zajmujący powierzchnię 28,67 km2, dla którego opracowano model matematyczny systemu wodonośnego na podstawie udostępnionych danych hydrograficznych, a także pomiarów terenowych m.in. rzędnych zwierciadła wód podziemnych w 39 punktach oraz pomiarów hydrometrycznych w cieku Warwas i Kanale Centralnym. W rejonie cmentarza i ulic Wodąca, Puza, Nowa stwierdzono pozostałości po działalności płuczek galmanowych, z których osady znacząco wpłynęły na parametry filtracyjne dla wód podziemnych, co powoduje ich spiętrzanie i lokalne podtopienia.
Na podstawie wyników symulacji modelu cyfrowego zaprezentowanych zostało 6 wariantów, uwzględniających m.in. wzrosty ciśnień na granicy północno-wschodniej modelu odpowiednio o (+3m), o (+6m), o (+9m) przy jednoczesnym wykonaniu rowu odwadniającego cmentarz od strony północno-wschodniej, rowu odwadniającego cmentarz od strony południowo-zachodniej, układu rowów odwadniających budowaną drogę do terenów inwestycyjnych lub zastosowaniu studni odwadniających cmentarz. Dla każdej z tych propozycji zaprezentowano mapy rozkładu zwierciadła wód w modelu. Wskazano na możliwość osiągnięcia najlepszych efektów przy odwadnianiu cmentarza rowem odwadniającym od strony południowo-zachodniej, przy jednoczesnym wykonaniu odwodnienia korpusu planowanej drogi (obwodnicy) wraz z systemem studni i pomp odwadniających cmentarz do cieku Warwas. Jednak dla prawidłowego spływu wody w cieku Warwas konieczna jest jego regulacja i pogłębienie. Proponuje się wykonanie czyszczenia i przebudowy koryta cieku do ujścia potoku Warwas do Białej Przemszy. Podczas prezentacji PiG-PIB omówione zostały także interwencje terenowe Państwowej Służby Geologicznej dotyczące podtopień na działkach osób prywatnych i firm zlokalizowanych przy ulicach Puza, Nowej, Zielonej i Wapiennej.
Spotkanie zakończyła otwarta dyskusja z udziałem m.in. przedstawicieli ZGH Bolesław, PGW Wody Polskie, PWiK w Olkuszu, parlamentarzystów. W trakcie dyskusji moderowanej wspólnie przez Burmistrza Miasta i Dyrektora Oddziału Górnośląskiego PIG wskazano na najbardziej istotne zagadnienia do przekazania podczas najbliższych obrad międzyresortowego zespołu rządowego:
1. Absolutnie najważniejszym tematem pozostaje kwestia uregulowania podtapiania cmentarza komunalnego oraz okolicznych posesji osób prywatnych i firm w rejonie koryta rzeki Warwas. Właściciele tych nieruchomości walczą dziś o uratowanie dorobku niejednokrotnie wielu pokoleń, a źródłem ich problemów jest zbyt wysoki poziom wód gruntowych. Jednak nawet podjęcie lokalnych prac melioracyjnych nie będzie skuteczne bez oczyszczenia i pogłębienia koryta rzeki Warwas na całym odcinku przebiegającym przez obszary zabudowane aż do ujścia do Białej Przemszy w celu umożliwienia sprawnego odprowadzenia znacznie większej ilości wody. Dopiero to zadanie sprawi, że wszelkie inne lokalne prace melioracyjne dotyczące odwodnienia cmentarza, kościoła polskokatolickiego, czy domów prywatnych i firm mogą przynieść pożądany efekt obniżenia zwierciadła wód podziemnych.
2. Kluczowe znaczenie dla funkcjonowania miasta mają dwie inwestycje w tym rejonie, których realizacja może być utrudniona lub nawet zagrożona przez występujące w tym rejonie lokalne podtopienia związane z wysokim poziomem wód gruntowych: budowa nowej drogi do terenów inwestycyjnych (tzw. obwodnica) o wartości blisko 100 mln zł wraz z budową bezkolizyjnego przejścia pod torami PKP oraz modernizacja oczyszczalni ścieków komunalnych dla dziesięciotysięcznej aglomeracji Bukowno-Bolesław o wartości blisko 50 mln zł. Na realizację obydwu tych zadań pozyskane zostały znaczące dofinansowania ze środków rządowych i europejskich. Niezrealizowanie tych inwestycji może pogorszyć, a w przypadku oczyszczalni nawet uniemożliwić dalsze prawidłowe funkcjonowanie miasta. A jednocześnie symulacje modelu cyfrowego PIG wskazały, że elementy odwodnieniowe tych inwestycji będą generować efekt dodatkowej synergii przy wdrażaniu różnych rozwiązań melioracyjnych w tym rejonie.
3. Niezwykle istotna do uregulowania pozostaje kwestia zbiornika Karier i jego bezpośrednich okolic, gdzie dochodzi obecnie do zagrożenia istniejącej infrastruktury drogowej oraz okolicznych firm. Zbiornik ten mógłby stanowić uregulowane miejsce odbioru okolicznych wód, stanowiąc jednocześnie zabezpieczenie dla okolicznych inwestycji budowy drogi (ul. Puza) wraz z tunelem pod torami PKP poprzez wykonanie połączenia zbiornika Karier z suchym dziś korytem rzeki Sztoły w okolicach mostu na drodze do Jaworzna (ok. 800 m w linii prostej). Taka koncepcja pojawiła się wcześniej w opracowaniach Państwowego Instytutu Geologicznego dla firmy projektującej zadanie budowy i modernizacji drogi DP1061K. To rozwiązanie zapewniałoby dodatkowo zwiększenie ochrony ujęcia wody pitnej dla miasta Jaworzno na kanale Centralnym. Kanał Centralny stanowi aktualną lokalną bazę drenażu. A chemizm podziemnych wód pokopalnianych także w kolejnych latach może się przecież pogarszać.
4. We wschodniej części miasta wzdłuż uregulowanego dziś betonowego koryta rzeki Baba znajdują się zabudowane tereny m.in. przy ulicach Młyńskiej, Olchowej, Leśnej i Poprzecznej, gdzie według opracowań wraz ze wzrostem poziomu wód podziemnych mogą wystąpić lokalne podtopienia. W okolicznych zagłębieniach terenu po eksploatacji piasku w wyniku podnoszenia się wód podziemnych już dziś powstają zbiorniki wodne. Należałoby w tym rejonie zaplanować działania melioracyjne do rzeki Baby, jednocześnie zwracając szczególną uwagę na kwestię bezpieczeństwa ruchu kolejowego na LK62 oraz LHS LK65. Zmodernizowana na tym odcinku linia kolejowa LK62 (docelowa prędkość dla pociągów pasażerskich wynosi tu 120 km/h) oraz Linia Hutnicza-Szerokotorowa LK65 do Euroterminala w Sławkowie już dziś są zagrożone obsypywaniem się skarp powstających nieopodal zbiorników wodnych.
5. Absolutnie koniecznym jest opracowanie i wdrożenie dla całego rejonu olkuskiego dedykowanego systemu monitoringu interwencyjnego wód podziemnych wraz z cyfrowym modelem systemu wodonośnego. Opracowany dla Bukowna przez PIG cyfrowy model dla rzeki Warwas pokazał dobitnie, że dzięki powstaniu takich narzędzi dla całego rejonu możliwe będzie symulowanie poszczególnych rozwiązań hydrotechnicznych i określania ich skuteczności, co pozwoli na podejmowanie racjonalnych i optymalnych decyzji inwestycyjnych, angażujących znaczne środki finansowe dotyczących całego rejonu olkuskiego. Oprócz monitoringu wodnego konieczny jest dalszy monitoring zapadliskowy, z perspektywy Bukowna zwłaszcza w okolicach świetlików historycznych sztolni, które na dziś wydają się miejscami najbardziej aktywnymi pod względem zapadliskowym.
6. Doświadczenia ostatnich miesięcy i lat wskazują jednoznacznie na nieodzowność zmiany środowiska prawnego i uproszczenia procedur administracyjnych dla koniecznych do podjęcia w całym tym rejonie prac interwencyjnych. Przyjęcie przez parlament regionalnej specustawy, wydawanie przez poszczególne ministerstwa odstępstw od obowiązujących procedur, a przede wszystkim jednoznaczne wskazanie podmiotu/organu odpowiedzialnego i zarządzającego pracami interwencyjnymi, to tylko niektóre z niezbędnych decyzji, na które samorząd lokalny zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości oczekuje od władz centralnych. Natomiast absolutnie konieczny wydaje się też udział przedstawicieli lokalnych samorządów w dalszych pracach międzyresortowego zespołu rządowego.
Dodatkowo, w trakcie spotkania Pan Poseł Łukasz Kmita wystąpił z propozycją powołania parlamentarnego zespołu ziemi olkuskiej, który stanowiłby miejsce koordynacji niezbędnych prac legislacyjnych w parlamencie i jednocześnie instrument nadzoru nad działaniami władzy wykonawczej w celu właściwego reprezentowania interesów wyborców. Na zakończenie uczestnicy spotkania zgodnie stwierdzili, że konieczna jest dalsza współpraca wszystkich zainteresowanych organów, instytucji i osób zaangażowanych w kwestie ochrony ludności i mienia. Jednak decyzje rządowe w tym zakresie muszą zostać podjęte niezwłocznie.
UM Bukowno
