Klucze
Po raz czwarty pustynne piaski w Kluczach na dwa dni zamieniły się w afrykański teatr działań wojennych z 1941 roku. W pierwszy lipcowy weekend (4–5 lipca 2026 r.) Pustynia Błędowska, a dokładniej obszar Róży Wiatrów, ugościła Przystanek Żywej Historii. Wydarzenie pod hasłem „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności. Tobruk 1941” przyciągnęło tłumy: od zdeklarowanych pasjonatów militariów po rodziny z dziećmi szukające nieszablonowej lekcji historii. Za organizację tego przedsięwzięcia odpowiadał Instytut Pamięci Narodowej wspólnie z Gminą Klucze, przy silnym wsparciu licznych instytucji partnerskich.
Głównym punktem programu, który najbardziej elektryzował publiczność, była sobotnia inscenizacja bitewna. Ponad 200 rekonstruktorów odtworzyło realia obrony libijskiego Tobruku przez Samodzielną Brygadę Strzelców Karpackich. Widzowie zobaczyli dynamiczne starcia z wykorzystaniem epokowych pojazdów wojskowych, armat oraz artylerii. Twórcy widowiska położyli szczególny nacisk na odtworzenie operacji „Crusader” – kluczowego manewru, który doprowadził do przełamania wrogiego oblężenia. Dodatkową, podniebną atrakcję zapewniło Muzeum Lotnictwa Polskiego, organizując przelot legendarnego, zabytkowego samolotu An-2, znanego jako „Wiedeńczyk”.
Organizatorzy Przystanku Żywej Historii zadbali także o potężne zaplecze edukacyjne i kulturalne. Swoje stanowiska przygotowało szerokie grono instytucji, w tym m.in. Instytut Pamięci Narodowej, Wojsko Polskie, Muzeum Lotnictwa Polskiego, Muzeum Armii Krajowej, Nadleśnictwo Olkusz oraz firma COBI.
Na miejscu można było dotknąć wojskowego ekwipunku, porozmawiać z ekspertami oraz wziąć udział w grach i warsztatach dla najmłodszych. IPN uruchomił także mobilną księgarnię z bogatą ofertą wydawniczą. Gdy zaszło słońce, widzowie przenieśli się do kina plenerowego, gdzie emitowano produkcje poświęcone polskim kontyngentom m.in. animowaną serię o przygodach Antka Srebrnego pt. „Wojenna Odyseja Antka Srebrnego”. Z kolei podczas paneli dyskusyjnych historycy szczegółowo przybliżyli logistyczny i bojowy wysiłek Polaków na frontach Afryki Północnej.
Poza dynamicznymi pokazami, wydarzenie miało też swój głęboki, podniosły wymiar. W ceremonii wzięli udział reprezentanci Instytutu Pamięci Narodowej, lokalni samorządowcy, weterani oraz mieszkańcy okolicznych miejscowości. Uczestnicy obchodów, pod pomnikiem w Kolbarku, oddali cześć Franciszkowi i Romanowi Barczykom – braciom-bohaterom, którzy walczyli w szeregach 2. Korpusu Polskiego o wolność kraju.
Weekendowe wydarzenie udowodniło, że o wydarzeniach sprzed 85 lat można opowiadać w sposób nowoczesny, widowiskowy i głęboko zapadający w pamięć, przywracając należne miejsce czynom żołnierzy gen. Kopańskiego w zbiorowej świadomości.
