Trzyciąż
Na historycznej mapie ziemi olkuskiej już za kilka lat pojawi się nowe miejsce poświęcone jednemu z najważniejszych wydarzeń w dziejach regionu. W Glanowie powstanie Izba Regionalna i Pamięci Powstania Styczniowego. Projekt realizuje Stowarzyszenie Eksploracyjno-Historyczne „Szaniec 1863” we współpracy z Gminą Trzyciąż.
Izba zostanie utworzona w budynku dawnej szkoły, położonym tuż obok zabytkowego dworu. To miejsce nie jest przypadkowe – właśnie tutaj 15 sierpnia 1863 roku rozegrała się bitwa pod Glanowem, będąca jednym z ważniejszych epizodów Powstania Styczniowego na ziemi olkuskiej. „Chcemy stworzyć przestrzeń, która będzie przypominała o wydarzeniach sprzed ponad 160 lat, a jednocześnie stanie się miejscem edukacji, spotkań i pielęgnowania pamięci o lokalnej historii” – mówi Mirosław Gołąb, prezes Stowarzyszenia Eksploracyjno-Historycznego „Szaniec 1863”. Choć oficjalne otwarcie placówki planowane jest dopiero na 15 sierpnia 2028 roku, czyli w 165. rocznicę bitwy pod Glanowem, przygotowania już trwają. Rozpoczęto porządkowanie terenu wokół dawnej szkoły – wykoszono trawę, usunięto zarośla, a także rozpoczęto przygotowania budynku do przyszłych prac adaptacyjnych.
Historia Powstania Styczniowego jest nierozerwalnie związana z naszym regionem. Szerzej pisaliśmy o tym już w artykule opublikowanym na łamach „Przeglądu Olkuskiego” w 2017 roku. Ziemia olkuska była jednym z najaktywniejszych obszarów działań powstańczych w zachodniej części Królestwa Polskiego. Już na początku lutego 1863 roku z Olkusza wycofały się wojska carskie, a do miasta wkroczyły oddziały powstańcze dowodzone przez płk. Apolinarego Kurowskiego. Mieszkańcy z entuzjazmem przyjęli powstańców, odczytano manifest Rządu Narodowego, a przez kolejne miesiące okolice Olkusza, Ojcowa, Pieskowej Skały, Sułoszowej, Trzyciąża i Wolbromia były areną licznych potyczek z wojskami rosyjskimi. Na ziemi olkuskiej walczyli m.in. Marian Langiewicz, Józef Miniewski oraz słynny włoski pułkownik Francesco Nullo, który poległ 5 maja 1863 roku w bitwie pod Krzykawką. Jego grób na Starym Cmentarzu w Olkuszu do dziś pozostaje jednym z najważniejszych miejsc pamięci związanych z Powstaniem Styczniowym. Jednym z ostatnich większych starć na tym terenie była właśnie bitwa pod Glanowem. To pamięci o jej uczestnikach poświęcona będzie powstająca Izba Regionalna.
„15 sierpnia 1863 roku okolice Imbramowic i Glanowa stały się miejscem zaciętych walk oddziału powstańczego dowodzonego przez braci Edwarda i Gustawa Habichów z wojskami rosyjskimi. W trakcie walk część powstańców została odcięta od głównych sił i przedostała się do Glanowa, gdzie schroniła się w miejscowym dworze. Rozpoczęła się dramatyczna obrona, w której poległ gospodarz dworu, Leon Bończa Rutkowski. Dziś,163 lata później, chcemy nie tylko wspominać tamte wydarzenia, ale przede wszystkim zrobić wszystko, aby pamięć o nich przetrwała” – podkreślają inicjatorzy akcji utworzenia Izby.
W przyszłej ekspozycji znajdą się dokumenty, fotografie, książki, militaria oraz przedmioty codziennego użytku związane z historią Glanowa, regionu i Powstania Styczniowego. Jak podkreślają członkowie stowarzyszenia, pierwsze eksponaty już trafiają do tworzonej kolekcji dzięki darczyńcom i prywatnym kolekcjonerom. „W planach jest stworzenie miejsca nowoczesnego i atrakcyjnego dla zwiedzających. Oprócz tradycyjnych ekspozycji chcemy wykorzystać nowoczesne rozwiązania multimedialne i interaktywne, które pozwolą w ciekawy sposób poznawać historię Powstania Styczniowego oraz bitwy pod Glanowem” – zapowiada Mirosław Gołąb. W Izbie mają odbywać się lekcje muzealne, wystawy czasowe, spotkania z historykami, prelekcje oraz wydarzenia patriotyczne. Twórcy projektu liczą, że stanie się ona ważnym punktem na historycznej mapie Małopolski.
Stowarzyszenie zachęca mieszkańców do włączenia się w tworzenie nowej placówki. Poszukiwane są fotografie, dokumenty, rodzinne pamiątki oraz wszelkie przedmioty związane z historią Glanowa, regionu i Powstania Styczniowego. „Jeżeli posiadają Państwo stare fotografie, dokumenty, pamiątki rodzinne lub przedmioty związane z historią Glanowa, regionu czy Powstania Styczniowego, zachęcamy do kontaktu z naszym Stowarzyszeniem. Każdy przekazany eksponat, każda fotografia czy wspomnienie mogą stać się cenną częścią tworzonej ekspozycji” – apeluje prezes „Szańca 1863”. Organizacja poszukuje również sponsorów i partnerów, którzy mogliby wesprzeć przedsięwzięcie finansowo lub rzeczowo. Jak podkreślają inicjatorzy projektu, celem jest stworzenie miejsca, które będzie nie tylko muzeum, ale również żywą lekcją historii dla kolejnych pokoleń mieszkańców ziemi olkuskiej.
Warto dodać, że w miniony weekend, w 163. rocznicę tragicznych wydarzeń Powstania Styczniowego w rejonie Imbramowic i Glanowa, przedstawiciele Stowarzyszenia Eksploracyjno-Historycznego „Szaniec 1863” wspólnie z władzami Gminy Trzyciąż oddali hołd powstańcom, którzy 15 sierpnia 1863 roku walczyli w obronie Ojczyzny. „Dziękujemy Wójtowi Romanowi Żelaznemu za osobiste zaangażowanie, obecność podczas rocznicowych obchodów oraz otwartość na współpracę przy tworzeniu Izby. Wierzymy, że wspólne działania Gminy Trzyciąż i naszego Stowarzyszenia pozwolą stworzyć miejsce, które będzie dumą mieszkańców i trwałym hołdem dla bohaterów 1863 roku. Wierzymy również, że 15 sierpnia 2026 roku zapisze się nie tylko jako dzień wspomnienia poległych, ale również jako kolejny ważny krok w tworzeniu Izby Regionalnej i Pamięci Powstania Styczniowego w Glanowie. Pamięć zobowiązuje. Działamy razem, aby ją zachować. Cześć i chwała Powstańcom Styczniowym” – mówią inicjatorzy akcji.
